Hávamál

Gestaþáttur

1. Gáttir allar

áður gangi fram

um skoðast skyli,

um skyggnast skyli,

því að óvíst er að vita

hvar óvinir

sitja á fleti fyrir.

2. Gefendur heilir,

gestur er inn kominn,

hvar skal sitja sjá?

Mjög er bráður

sá er á bröndum skal

síns um freista frama.

3. Elds er þörf

þeim er inn er kominn

og á kné kalinn;

matar og voða

er manni þörf

þeim er hefir um fjall farið.

4. Vatns er þörf

þeim er til verðar kemur,

þerru og þjóðlaðar,

góðs um æðis

ef sér geta mætti

orðs og endurþögu.

5. Vits er þörf

þeim er víða ratar;

dælt er heima hvað.

Að augabragði verður

sá er ekki kann

og með snotrum situr.

6. Að hyggjandi sinni

skyli-t maður hræsinn vera

heldur gætinn að geði.

Þá er horskur og þögull

kemur heimisgarða til

sjaldan verður víti vörum

því að óbrigðra vin

fær maður aldregi

en manvit mikið.

7. Inn vari gestur,

er til verðar kemur,

þunnu hljóði þegir,

eyrum hlýðir

en augum skoðar;

svo nýsist fróðra hver fyrir.

8. Hinn er sæll,

er sér um getur

lof og líknstafi.

Ódælla er við það,

er maður eiga skal

annars brjóstum í.

9. Sá er sæll

er sjálfur um á

lof og vit meðan lifir

því að ill ráð

hefir maður oft þegið

annars brjóstum úr.

10. Byrði betri

ber-at maður brautu að

en sé manvit mikið.

Auði betra

þykir það í ókunnum stað;

slíkt er volaðs vera.

11. Byrði betri

ber-at maður brautu að

en sé manvit mikið;

vegnest verra

vegur-a hann velli að

en sé ofdrykkja öls.

12. Er-a svo gott

sem gott kveða

öl alda sonum

því að færra veit

er fleira drekkur

síns til geðs gumi.

13. Óminnishegri heitir

sá er yfir öldrum þrumir;

hann stelur geði guma.

Þess fugls fjöðrum

eg fjötraður vark

í garði Gunnlaðar.

14. Ölur eg varð,

varð ofurölvi

að ins fróða Fjalars.

Því er öldur best

að aftur um heimtir

hver sitt geð gumi.

15. Þagalt og hugalt

skyli þjóðans barn

og vígdjarft vera;

glaður og reifur

skyli gumna hver

uns sinn bíður bana.

16. Ósnjallur maður

hyggst munu ey lifa

ef hann við víg varast

en elli gefur

honum engi frið

þótt honum geirar gefi.

17. Kópir afglapi

er til kynnis kemur,

þylst hann um eða þrumir.

Allt er senn

ef hann sylg um getur,

uppi er þá geð guma.

18. Sá einn veit

er víða ratar

og hefir fjöld um farið

hverju geði

stýrir gumna hver

sá er vitandi er vits.

19. Haldi-t maður á keri,

drekki þó að hófi mjöð,

mæli þarft eða þegi;

ókynnis þess

vár þig engi maður

að þú gangir snemma að sofa.

20. Gráðugur halur

nema geðs viti

etur sér aldurtrega;

oft fær hlægis,

er með horskum kemur,

manni heimskum magi.

21. Hjarðir það vitu

nær þær heim skulu

og ganga þá af grasi;

en ósvinnur maður

kann ævagi

síns um mál maga.

22. Vesall maður

og illa skapi

hlær að hvívetna.

Hittki hann veit,

er hann vita þyrfti,

að hann er-a vamma vanur.

23. Ósvinnur maður

vakir um allar nætur

og hyggur að hvívetna;

þá er móður

er að morgni kemur;

allt er víl sem var.

24. Ósnotur maður

hyggur sér alla vera

viðhlæjendur vini.

Hittki hann finnur

þótt þeir um hann fár lesi

ef hann með snotrum situr.

25. Ósnotur maður

hyggur sér alla vera

viðhlæjendur vini;

þá það finnur

er að þingi kemur

að hann á formælendur fáa.

26. Ósnotur maður

þykist allt vita,

ef hann á sér í vá veru.

Hittki hann veit

hvað hann skal við kveða

ef hans freista firar.

27. Ósnotur maður

er með aldir kemur

það er best að hann þegi.

Engi það veit

að hann ekki kann

nema hann mæli til margt;

veit-a maður

hinn er vætki veit

þótt hann mæli til margt.

28. Fróður sá þykist

er fregna kann

og segja ið sama.

Eyvitu leyna

megu ýta synir

því er gengur um guma.

29. Ærna mælir

sá er æva þegir

staðlausu stafi;

Hraðmælt tunga

nema sér haldendur eigi

oft sér ógott um gelur.

30. Að augabragði

skal-a maður annan hafa

þótt til kynnis komi;

margur þá fróður þykist

ef hann freginn er-at

og nái hann þurrfjallur þruma.

31. Fróður þykist

sá er flótta tekur

gestur að gest hæðinn;

veit-a görla

sá er um verði glissir

þótt hann með grömum glami.

32. Gumnar margir

erust gagnhollir

en að virði [v]rekast,

aldar róg

það mun æ vera,

órir gestur við gest.

33. Árliga verðar

skyli maður oft fá

nema til kynnis komi;

situr og snópir,

lætur sem sólginn sé

og kann fregna að fáu.

34. Afhvarf mikið

er til ills vinar

þótt á brautu búi,

en til góðs vinar

liggja gagnvegir

þótt hann sé firr farinn.

35. Ganga skal,

skal-a gestur vera

ey í einum stað;

ljúfur verður leiður

ef lengi situr

annars fletjum á.

36. Bú er betra

þótt lítið sé,

halur er heima hver;

þótt tvær geitur eigi

og taugreftan sal,

það er þó betra en bæn.

37. Bú er betra

þótt lítið sé,

halur er heima hver;

blóðugt er hjarta

þeim er biðja skal

sér í mál hvert matar.

38. Vopnum sínum

skal-a maður velli á

feti ganga framar

því að óvíst er að vita

nær verður á vegum úti

geirs um þörf guma.

39. Fannk-a eg mildan mann

eða svo matar góðan

að ei væri þiggja þegið

eða síns fjár

svogi [glöggvan]

að leið sé laun ef þægi.

40. Fjár síns,

er fengið hefir,

skyli-t maður þörf þola;

oft sparir leiðum

það er hefir ljúfum hugað,

margt gengur verr en varir.

41. Vopnum og voðum

skulu vinir gleðjast,

það er á sjálfum sýnst.

Viðurgefendur og endurgefendur

erust lengst vinir

ef það bíður að verða vel.

42. Vin sínum

skal maður vinur vera

og gjalda gjöf við gjöf.

Hlátur við hlátri

skyli höldar taka

en lausung við lygi.

43. Vin sínum

skal maður vinur vera,

þeim og þess vin;

en óvinar síns

skyli engi maður

vinar vinur vera.

44. Veistu ef þú vin átt

þann er þú vel trúir

og vilt þú af honum gott geta,

geði skaltu við þann blanda

og gjöfum skipta,

fara að finna oft.

45. Ef þú átt annan

þann er þú illa trúir,

viltu af honum þó gott geta,

fagurt skaltu við þann mæla

en flátt hyggja

og gjalda lausung við lygi.

46. Það er enn um þann

er þú illa trúir

og þér er grunur að hans geði,

hlæja skaltu við þeim

og um hug mæla;

glík skulu gjöld gjöfum.

47. Ungur var eg forðum,

fór eg einn saman,

þá varð eg villur vega;

auðigur þóttumk

er eg annan fann,

maður er manns gaman.

48. Mildir, fræknir

menn best lifa,

sjaldan sút ala;

en ósnjallur maður

uggir hotvetna,

sýtir æ glöggur við gjöfum.

49. Voðir mínar

gaf eg velli að

tveim trémönnum;

rekkar það þóttust

er þeir rift höfðu;

neis er nökkviður halur.

50. Hrörnar þöll

sú er stendur þorpi á,

hlýr-at henni börkur né barr.

Svo er maður

sá er manngi ann.

Hvað skal hann lengi lifa?

51. Eldi heitari

brennur með illum vinum

friður fimm daga,

en þá slokknar

er hinn sétti kemur

og versnar allur vinskapur.

52. Mikið eitt

skal-a manni gefa;

oft kaupir sér í litlu lof;

með hálfum hleif

og með höllu keri

fékk eg mér félaga.

53. Lítilla sanda,

lítilla sæva,

lítil eru geð guma;

því allir menn

urðu-t jafnspakir;

hálf er öld hvar.

54. Meðalsnotur

skyli manna hver,

æva til snotur sé.

Þeim er fyrða

fegurst að lifa

er vel margt vitu.

55. Meðalsnotur

skyli manna hver,

æva til snotur sé,

því að snoturs manns hjarta

verður sjaldan glatt

ef sá er alsnotur er á.

56. Meðalsnotur

skyli manna hver,

æva til snotur sé.

Örlög sín

viti engi fyrir,

þeim er sorgalausastur sefi.

57. Brandur af brandi

brenn uns brunninn er,

funi kveikist af funa;

maður af manni

verður að máli kunnur

en til dælskur af dul.

58. Ár skal rísa

sá er annars vill

fé eða fjör hafa.

Sjaldan liggjandi úlfur

lær um getur

né sofandi maður sigur.

59. Ár skal rísa

sá er á yrkjendur fáa

og ganga síns verka á vit.

Margt um dvelur

þann er um morgun sefur.

Hálfur er auður und hvötum.

60. Þurra skíða

og þakinna næfra,

þess kann maður mjöt,

og þess viðar

er vinnast megi

mál og misseri.

61. Þveginn og mettur

ríði maður þingi að

þótt hann sé-t væddur til vel.

Skúa og bróka

skammist engi maður

né hests in heldur

þótt hann hafi-t góðan.

62. Snapir og gnapir

er til sævar kemur

örn á aldinn mar;

svo er maður

er með mörgum kemur

og á formælendur fáa.

63. Fregna og segja

skal fróðra hver

sá er vill heitinn horskur.

Einn vita

né annar skal,

þjóð veit ef þrír eru.

64. Ríki sitt

skyli ráðsnotra hver

í hófi hafa.

Þá hann það finnur

er með fræknum kemur

að engi er einna hvatastur.

65. Orða þeirra

er maður öðrum segir

oft hann gjöld um getur.

66. Mikilsti snemma

kom eg í marga staði

en til síð í suma.

Öl var drukkið,

sumt var ólagað;

sjaldan hittir leiður í lið.

67. Hér og hvar

myndi mér heim um boðið

ef þyrftag að málungi mat

eða tvö lær hengi

að ins tryggva vinar

þar er eg hafða eitt etið.

68. Eldur er bestur

með ýta sonum

og sólar sýn,

heilindi sitt,

ef maður hafa náir,

og án við löst að lifa.

69. Er-at maður alls vesall

þótt hann sé illa heill.

Sumur er af sonum sæll,

sumur af frændum,

sumur af fé ærnu,

sumur af verkum vel.

70. Betra er lifðum

en sé ólifðum,

ey getur kvikur kú.

Eld sá eg upp brenna

auðgum manni fyrir

en úti var dauður fyr durum.

71. Haltur ríður hrossi,

hjörð rekur handar vanur,

daufur vegur og dugir.

Blindur er betri

en brenndur sé,

nýtur manngi nás.

72. Sonur er betri

þótt sé síð um alinn

eftir genginn guma.

Sjaldan bautarsteinar

standa brautu nær

nema reisi niður að nið.

73. Tveir eru eins herjar,

tunga er höfuðs bani;

er mér í héðin hvern

handar væni.

74. Nótt verður feginn

sá er nesti trúir,

skammar eru skips rár;

hverf er haustgríma;

fjöld um viðrir

á fimm dögum

en meir á mánuði.

75. Veit-a hinn,

er vætki veit,

margur verður af aurum api.

Maður er auðigur,

annar óauðigur,

skyli-t þann vítka vár.

76. Deyr fé,

deyja frændur,

deyr sjálfur ið sama;

en orðstír

deyr aldregi

hveim er sér góðan getur.

77. Deyr fé,

deyja frændur,

deyr sjálfur ið sama.

Eg veit einn

að aldrei deyr:

dómur um dauðan hvern.

Home

©1997-2009 Skergard

To return to the main page, please click on the Logo.